Αναγνώστες

Τετάρτη 9 Νοεμβρίου 2022

Φθινοπωρινές αποδράσεις, προσκυνηματικές και... όχι μόνο (μέρος 2ο)

 Επόμενο προσκύνημά μας Το Βαπτιστήριο της Αγίας Λυδίας κοντά στις Κρηνίδες-Φιλίππους.


"Την ημέρα του Σαββάτου βγήκαμε έξω από την πόλη, σε μέρος κοντά στο ποτάμι, όπου υπήρχε τόπος προσευχής. Καθίσαμε και μιλούσαμε στις γυναίκες που είχαν μαζευτεί εκεί. Κάποια γυναίκα καταγόμενη από την πόλη των Θυατείρων που ονομαζόταν Λυδία και ήταν πορφυροπώλισσα, θεοσεβής, μας άκουγε προσεχτικά. Ο Κύριος άνοιξε την καρδιά της για να προσέχει και να δέχεται τα λόγια του Παύλου. Ζήτησε να βαπτισθεί, αυτή και οι οικιακοί της. Κι αφού βαπτίστηκε μας παρακάλεσε πιεστικά να μείνουμε στο σπίτι της. "Αν με κρίνετε πιστή στον Κύριο, ελάτε να μείνετε στην οικία μου" μας έλεγε". (Πράξεις των Αποστόλων)

"Πρώτη ἐν Φιλίπποις πρὸς τὸν Χριστόν, θεόφρον προσῆλθες, διὰ Παύλου τοῦ εὐκλεοῦς, 
ὦ Φιλιππησία, Λυδία καὶ ἐν ῥείθροις, Ζυγάκτου ἐβαπτίσθης, πανοικεὶ πάνσεμνε". (Μεγαλυνάριο της Αγίας)

Σε μια πανέμορφη τοποθεσία με θεόρατα πλατάνια δίπλα στο ποταμό Ζυγάκτη -που όπως λέει η μυθολογία έγινε για την Περσεφόνη η είσοδος στον Κάτω Κόσμο στο βασίλειο του Πλούτωνα...- έγινε κατά την παράδοση η βάπτιση της πρώτης Ευρωπαίας Χριστιανής, της πορφυροπώλιδος Λυδίας. Εδώ ο προπροηγούμενος Μητροπολίτης Φιλίππων, Νεαπόλεως και Θάσου Κυρός Αλέξανδρος συνέλαβε την ιδέα -και άρχισε την πράγμάτωσή της- ενός μνημειώδους ναού-βαπτιστηρίου-προσκυνήματος αφιερωμένου στην Αγία Λυδία. Ο διάδοχός του Προκόπιος συμμερίστηκε αυτό το όραμα και ολοκλήρωσε έναν πραγματικά μνημειώδη ναό με εξαιρετικά ψηφιδωτά και βιτρώ κι ένα τεράστιο βαπτιστήριο στο κέντρο του οκταγωνικού ναού. Στη θέση της Πλατυτέρας η Παναγία ως Ζωοδόχος Πηγή σε ψηφιδωτό. Αντί του Παντοκράτορος στον τρούλο η εικόνα της Βαπτίσεως, ψηφιδωτή και αυτή. Στο δάπεδο του νάρθηκα σε ψηφιδωτό η δεύτερη περιοδεία του Αποστόλου Παύλου.



Εξερχόμενοι από τον θαυμάσιο ναό βγαίνουμε μια αναμνηστική φωτογραφία στα σκαλιά του. Φωτογράφος και απών από τη φωτογραφία ο φίλος Γιώργος Σ.

Λίγο πιο πέρα κυλάει ο Ζυγάκτης. Ένα μικρό εικονοστάσι αφιερωμένο στην Αγία Λυδία κι ένα τοπίο πανέμορφο και σκιερό. Εδώ γίνονται πολλές βαπτίσεις. Είναι ένας δεύτερος Ιορδάνης.






Μετά το προσκύνημά μας στην Αγία Λυδία θα τιμήσουμε "τα του στομάχου" μας στην ταβέρνα Ποταμός στο πανέμορφο Κεφαλάρι. Είναι ένα μικρό χωριουδάκι λίγο πιο βόρεια από την Αγία Λυδία, χτισμένο κι αυτό δίπλα στον Ζυγάκτη. Τα τραπέζια μάς περιμένουν στρωμένα ακριβώς δίπλα στην κοίτη του ποταμού, κάτω από τα πλατάνια που φυλλορροούν. Το σκηνικό ξεπερνά τις προσδοκίες μας. Πέστροφες και πάπιες κολυμπούν στα πεντακάθαρα νερά κι εμείς τιμούμε τα εξαιρετικά εδέσματα. Ο "Ποταμός" παίρνει  από όλους μας ΑΡΙΣΤΑ!





Είμαστε έτοιμοι για αναχώρηση πριν από τις 4μ.μ.. Τελευταίος μας προορισμός η Μεσορόπη στη νότια πλαγιά του Παγγαίου, το χωριό της φίλης και συνεκδρομέως μας, Ευανθίας Μ.. Η Ευανθία μας λέει την ιστορία του χωριού της κι επίσης παίρνει παραγγελίες για τους καφέδες ώστε να τους έχουν έτοιμους και να μην καθυστερήσουμε. Φθάνουμε σε μισή ώρα περίπου. Υπάρχει πρόγραμμα περιήγησης. Περπατάμε ως την πλατεία, όπου κερνιόμαστε από την πολύ φιλόξενη οικοδέσποινά μας καφέ και καρυδόπιτα. Βρίσκουμε και τον σύζυγό της και φίλο μας Ευθύμη να μας περιμένει.




Σουρουπώνει. Ανηφορίζουμε προς το εκκλησάκι του Αγίου Αθανασίου. Απέναντί μας ένα καπνομάγαζο που θυμίζει τα χρόνια της οικονομικής ακμής όλης της περιοχής λόγω της καπνοκαλλιέργειας. Φυσικά εγκαταλελειμμένο. Βλέπουμε επίσης όμορφα σπίτια με εξωτερικές τοιχογραφίες επίσης μαρτυρίες πλούτου και ακμής. Μπαίνουμε στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου όπου τελείται ο αναστάσιμος εσπερινός. Μένουμε να τον παρακολουθήσουμε. Όταν βγαίνουμε έχει σχεδόν σκοτεινιάσει, ωστόσο κατηφορίζουμε προς το ρέμα της Μεσορόπης. Το φεγγάρι ανατέλλει πίσω από την ορθοπλαγιά που κλείνει ανατολικά το χωριό. Προσεχτικά για να μην έχουμε καμιά πτώση βγαίνουμε στο ρέμα. Είναι σκοτεινά, αλλά υπάρχει καλός δημοτικός φωτισμός. Το σκηνικό γίνεται παραμυθένιο κι η Ευανθία το απογειώνει με μια νεραϊδοδιήγησή της. Δεν θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερο κλείσιμο της υπέροχης εκδρομής μας!!!!  





Η επιστροφή μας έχει ανέκδοτα αλλά και νοσταλγικά τραγούδια και το Απόδειπνο που ολοκληρώνει ευχαριστιακά την ημέρα μας. Πολλές ευχαριστίες στον οδηγό μας τον Μιχαήλ (Αρχάγγελο). Αν θέλει ο Θεός θα συναντηθούμε ξανά σε κάποια άλλη ...απόδραση!











































Τρίτη 8 Νοεμβρίου 2022

Φθινοπωρινές αποδράσεις, προσκυνηματικές και όχι μόνο... (Μέρος 1ο)

 Τι καλύτερο από μια ημερήσια εκδρομούλα μες στον γλυκό Νοέμβρη! Τώρα που η φύση έχει χρυσοστολιστεί και περιμένει τα πρώτα κρύα, τις βροχές και τους δυνατούς αέρηδες που θα την γυμνώσουν και παγώσουν κι εμάς θα μας κλείσουν στα σπιτικά μας!

Αυτή τη φορά προορισμός μας δυο πολύ γνωστές κι αγαπημένες Μονές της Μητροπόλεως Δράμας: η Μονή της  Εικοσιφοίνισσας και η Μονή της Αναλήψεως στη Σίψα.

Αντάμωμα των φίλων εκδρομέων και αναχώρηση από την Πλατεία Αριστοτέλους στις 7 και 30 π.μ. και παραλαβή μερικών ακόμη καθ' οδόν. Ο καιρός είναι λίγο πιασμένος. Περνάμε τις λίμνες Κορώνεια και Βόλβη και βγαίνουμε στα Βρασνά και την Ασπροβάλτα. Ακούμε από τον Νίκο Χ. έναν συγκινητικό εγκωμιαστικό λόγο-αφιέρωμα στον π. Γεννάδιο Διακάκη, τον Γέροντα της Θεσσαλονίκης. Ακούμε επίσης την ιστορία της Μονής που θα επισκεφθούμε. Μετά τον Στρυμόνα βρίσκουμε και ομίχλη στο δρόμο. Θα ανηφορίσουμε στην βορειοανατολική πλευρά του Παγγαίου, θα βγούμε πάνω από τα σύννεφα σ' ένα όμορφο φθινοπωρινό δάσος και στα 750μ υψόμετρο θα βρούμε την Ιερά Μονή της Εικοσιφοίνισσας που θεωρείται η αρχαιότερη Μονή στον ελλαδικό χώρο. Κατεβαίνοντας από το λεωφορείο κερνιόμαστε "μπισκοτολούκουμο" από τον φίλο Στέλιο. Πολύ ταιριαστό με τα συνήθη μοναστηριακά κεράσματα. Βλέπουμε την Μονή να δεσπόζει στην πλαγιά με πολλά υπό ανέγερση προσκτίσματα. 

Ο πρώτος μοναστικός οικισμός χτίστηκε στην περιοχή από τον Άγιο Σώζοντα στα μέσα του 5ου αιώνα, αλλά αργότερα εγκαταλείφθηκε. Κατά την παράδοση, το πρώτο μοναστήρι στο σημείο αυτό ιδρύθηκε από τον Άγιο Γερμανό, μετά την επιστροφή του από την Παλαιστίνη, το 518 μ.Χ.

Το ιδιαίτερο όνομα της μονής προέρχεται από ένα θαύμα που έλαβε χώρα: Όταν ο Άγιος Γερμανός ολοκλήρωσε τα εκκλησάκι της μονής, έψαξε να βρει ένα ξύλο κατάλληλο για να απεικονίσει επάνω του την Παναγία. Όταν το βρήκε και το ετοίμασε, το ξύλο αυτό ξαφνικά ράγισε, και μέσα από ένα λαμπρό κόκκινο (“φοινικούν”) φως εμφανίστηκε η Παναγία με τον Χριστό, και η εικόνα της Παναγίας εντυπώθηκε στο ξύλο. Από τον τρόπο που δημιουργήθηκε η αχειροποίητος αυτή εικόνα (“εικών” + “φοίνισσα”) προέρχεται το χαρακτηριστικό όνομα της ιεράς μονής.

Αυτή την εικόνα των 1500 ετών προσκυνούμε στο καθολικό της Μονής, στο εξαιρετικής τέχνης ξυλόγλυπτο επιχρυσωμένο τέμπλο (είκοσι χρόνια το δούλευαν Χιώτες τεχνίτες).

 Αφού προσκυνούμε, ακούμε την ιστορία της Μονής από μια μοναχή. Είναι μεγάλη η πνευματική και η εθνική της προσφορά στο διάβα της μακραίωνης ζωής της και  βαρύς ο φόρος αίματος. Μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες στην ιστορία της μονής γράφτηκε στις 25 Αυγούστου του 1507, όταν οι Τούρκοι έσφαξαν τους 172 μοναχούς της, γιατί στήριζαν τη διατήρηση της ελληνικότητας των κατοίκων της περιοχής. Σεισμοί και πυρκαγιές προκάλεσαν επανειλημμένες καταστροφές στα κτίσματα και επιδημίες πανώλης αποδεκάτισαν τις μοναστικές κοινότητες. Αλλά το μεγαλύτερο πλήγμα το επέφεραν οι Βούλγαροι στις δύο κατοχές των περιοχών αυτών στα χρόνια του Α΄και Β΄Παγκοσμίου Πολέμου. Εκτέλεσαν τον προηγούμενο της μονής, Μακάριο, φυλάκισαν τους μοναχούς, πολλοί από τους οποίους πέθαναν λόγω των απάνθρωπων συνθηκών κράτησης, και υφάρπαξαν τα ιερά κειμήλια της Μονής (περισσότερα από 1.500 συνολικά τον αριθμό), τα πιο σημαντικά από τα οποία βρίσκονται και εκτίθενται ακόμη και σήμερα στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της Σόφιας και στην Μονή της Ρίλα, παρά τις πολλές προσπάθειες που έγιναν εδώ και έναν αιώνα για την επιστροφή τους. Η μοναχή μας πληροφορεί πως μόλις πριν λίγες εβδομάδες επεστράφη ένα Ευαγγελιστάριο, όχι από το Βουλγαρικό κράτος, αλλά από έναν Αμερικανό συλλέκτη στου οποίου την κυριότητα είχε περιέλθει. Σήμερα η Μονή φιλοξενεί γυναικεία αδελφότητα δεκαέξι περίπου μοναζουσών.

Χαρακτηριστικό του καθολικού της Μονής είναι και η αγιογράφηση του εξωτερικού περίστοου. Μάλιστα εικονίζονται και πολλοί ποιητές, εκκλησιαστικοί, όχι και τόσο γνωστοί.  


Στη στέγη του καθολικού βρήκαν τρόπο να ριζώσουν και να επιβιώνουν δεκαετίες τώρα δυο κυπαρισσάκια.
Βγαίνουμε στην αυλή και κερνιόμαστε καφέ και κόλλυβα. Στο μεταξύ έρχονται και άλλοι προσκυνητές. Ακόμα ένα λεωφορείο από Θεσσαλονίκη και μερικά Ι.Χ. Οι προσκυνητές καθημερινά είναι πάρα πολλοί και η Μονή παραμένει συνεχώς ανοικτή για να τους υποδέχεται.

Αναχωρούμε στις 10.20 περίπου για την Ιερά Μονή Αναλήψεως Σίψας. Ταξιδεύουμε προς Δράμα. Ο καιρός έχει ανοίξει, πολύ γλυκός φθινοπωρινός. Ακούμε την διήγηση του Βίου και Πολιτείας του Αγίου Γεωργίου Καρσλίδη του Νέου και Ομολογητού από την Γερόντισσα Ευφημία Κόκκοβα. Μπορείτε να ακούσετε την διήγηση  εδώ. Ο βίος του αληθινά μαρτυρικός. Η πίστη και η αφοσίωσή του ολοκληρωτική. Γι' αυτό και έλαβε πλούσια την Χάρη και τις χάρες και δοξάσθηκε και από τους ανθρώπους αλλά κυρίως από τον Θεό. Μόλις χθες ήταν η μνήμη του, 4 Νοεμβρίου. Το μοναστήρι ολάνθιστο μας υποδέχεται. Παντού ανθισμένα αγιοδημητριάτικα και βασιλικά. Προσκυνούμε στον κεντρικό ναό. Σε μικρό παρεκκλησάκι αριστερά τα άγια λείψανά του εκτίθενται σε προσκύνηση, η μυροβλύζουσα κάρα του και τα μακρά οστά του σε άλλη λάρνακα χιαστί τοποθετημένα. Στο σημείο τομής η εικόνα της Παναγίας, δώρο της αγαπημένης του γιαγιάς, που την έφερε πάντοτε επάνω του και που τον γλίτωσε όταν η σφαίρα του εκτελεστικού αποσπάσματος τον βρήκε στο μέρος της καρδιάς την οποία όμως κάλυπτε και προστάτευε αυτή η εικόνα.



Στον αυλόγυρο, στη βόρεια πλευρά, ο τάφος της ηγουμένης Ακυλίνας και του πρόσφατα κοιμηθέντος Μητροπολίτου Δράμας Παύλου.



Κατευθυνόμαστε στο πρώτο εκκλησάκι που έχτισε στο χώρο ο Άγιος, αφιερωμένο στην Ανάληψη του Κυρίου. Δίπλα ακριβώς το ταπεινό κελάκι του. Βλέπουμε ένα κρεβατάκι, αλλά ο βίος του μας λέει πως ο Άγιος σε δυο σανίδες κατάχαμα κοιμόταν. 


Προσκυνούμε και τον τάφο του. Η άκρα του ταπείνωση και πενία τον αξίωσε εξαιρετικών τιμών στην κοίμησή του. Ακόμη και τα κυπαρίσσια λύγισαν και σχημάτισαν το σημείο του Σταυρού. Ο τάφος του ένα εξαιρετικό μνημείο. 
"Ο ταπεινών εαυτόν υψωθήσεται". Έτσι λέει ο νόμος του Θεού...






Μια μοναχή μας διηγείται το βίο του Αγίου ενώ κερνιόμαστε άρτο.
Αναχωρούμε γύρω στις 12.30 ευχαριστούντες τον Θεό και τον Άγιο που μας αξίωσε να τον προσκυνήσουμε -η επίσκεψη προστέθηκε την τελευταία στιγμή κυριολεκτικά.
(Συνεχίζεται)


Πέμπτη 3 Νοεμβρίου 2022

Ας ταΐσουμε λίγο και τον καλό λύκο

 Διάβασα κάπου μια πολύ παραστατική και διδακτική ιστοριούλα:

Ο αρχηγός μιας ινδιάνικης φυλής συμβουλεύει τα παιδιά λέγοντας: "Κάθε άνθρωπος έχει μέσα του δυο λύκους που παλεύουν ασταμάτητα. Έναν καλό κι έναν κακό". "Ποιος θα νικήσει σ' αυτή τη μάχη;" ρωτάει ένα παιδί. "Ο λύκος που θα ταΐσουμε περισσότερο!", απαντά ο σοφός αρχηγός.

Ακούγοντας τον τελευταίο καιρό τις αλλεπάλληλες ειδήσεις  για φριχτά εγκλήματα -από φόνους μέχρι κακοποιήσεις μικρών παιδιών και διαστροφές κάθε είδους-  μου έρχεται συχνά στο νου αυτή η ιστοριούλα.

Ταΐσαμε πολύ τον κακό λύκο μέσα μας. Έντυπα, ταινίες, τηλεθεάσεις, τραγούδια, περιρρέουσα ατμόσφαιρα, σύγχρονα ήθη, τα πάντα τρέφουν έναν άκρατο εγωισμό και μια ακόρεστη ηδονή, δηλαδή τον κακό μας λύκο.

Πέσαμε με τα μούτρα στα ξυλοκέρατα σαν τους χοίρους, ενώ μπορούμε να τραφούμε με θεϊκή τροφή. 

Τον καλό λύκο τον αφήσαμε πένητα και λιμώττοντα. Ό,τι ημερώνει και γαληνεύει την ψυχή μας το έχουμε εκδιώξει από τη ζωή μας. Πόσο μελετούμε τον Λόγο του Θεού που είναι το Φως και η Αλήθεια και η Ζωή; Πόσο εκκλησιαζόμαστε και εκκλησιάζουμε όλη τη ζωή μας; Πόσο έχουμε βιώσει εμείς κι έχουμε περάσει και στα παιδιά μας την εγκράτεια, την αναβολή και τον έλεγχο της ηδονής, την ταπείνωση, τον σεβασμό του άλλου προσώπου  ως εικόνας του Θεού; Τι ταΐζουμε τις παιδικές ψυχές στα σπιτικά μας, στα σχολεία, στην κοινωνία;

Ζητάμε αυστηρή νομοθεσία και πιο παραδειγματικές τιμωρίες. Αυτό είναι το τέλος, η ταφόπλακα, το διά ταύτα. Την αρχή,  τη ρίζα, πρέπει να θεραπεύσουμε. Κι έχουμε όλοι ευθύνη και οφειλή.

Φοβάμαι πως δεν έχουμε δει ακόμα τίποτα. Φοβάμαι πως τα χειρότερα είναι μπροστά μας.

Οι κακοί λύκοι έχουν θεριέψει πολύ...!




Παρασκευή 28 Οκτωβρίου 2022

Εικόνες του πολέμου

 Γιάννης από την Άρτα

Πολεμάμε ένα μήνα τώρα στα αλβανικά βουνά. Απερίγραπτο κρύο! Τα πόδια μας είναι συνεχώς βρεγμένα και ξυλιασμένα. Όταν βγάζουμε τ' άρβυλά μας το βράδυ είναι αδύνατον να λυγίσουν οι πατούσες. Αδύνατον να ξεκολλήσουν οι κάλτσες. Τα δικά μου  πόδια είναι πληγιασμένα και μελανά. Ο πόνος είναι σαν να μου μπήγουν καρφιά. Φοβάμαι πως δεν θα τα γλιτώσω. Του Στάθη και του Λεμονή τους τά 'χουν κόψει για να μην απλωθεί η γάγγραινα σ' όλο το σώμα τους! Θεέ μου, είμαστε είκοσι χρονών! Πώς θα περάσουμε τη ζωή μας - αν ζήσουμε!- χωρίς πόδια!!!!

Μιχάλης απ' την Αθήνα

Άφησα πίσω τη γυναίκα μου και τρία μικρά παιδιά. Ο μικρός μου ο Γιαννάκης μόλις είχε αρχίσει να περπατάει. Τον φίλησα πριν ανεβώ στο τρένο για το μέτωπο. Δεν θα τον ξαναδώ, γιατί πια δεν βλέπω! Έσκασε δίπλα μου μια οβίδα. Τα θραύσματα με βρήκαν στο πρόσωπο και μου έκαψαν και τα δυο μου μάτια...

π.Αντώνης από τις Σέρρες

Είμαι στρατιωτικός ιερέας. Ακολουθώ το στρατό μας στο αλβανικό μέτωπο. Χθες έκανα τη Θεία Λειτουργία σ' ένα ερημοκλήσι. Κοινώνησαν τριάντα παλικάρια. Τους ευλόγησα. Τους ευχήθηκα να επιστρέψουν  με το καλό στις οικογένειές τους. Σήμερα κήδεψα τους πέντε! Ήταν όλοι τους πολύ νέοι, πες παιδιά. Τώρα πρέπει να στείλω στις οικογένειές τους συλλυπητήρια γράμματα. Μανούλες, ποιος θα μερώσει τον πόνο σας!

Αθανασία από το Λευκοχώρι

Είμαι εβδομήντα χρονών. Γνώρισα στη ζωή μου φτώχειες και κακουχίες και θανάτους κι αρρώστιες και πολύ σκληρή δουλειά στα χωράφια και στα ζώα. Τώρα τα πόδια μου δεν πορπατούν. Κάθομαι δίπλα στο τζάκι και πλέκω μέρα-νύχτα! Πλέκω κάλτσες και φανέλες μάλλινες για τα παιδιά στο μέτωπο. Λίγο να ζεστάνω το κορμί και την καρδιά τους!

Βασίλω και Τριανταφυλλιά από τον Πεντάλοφο

Λίγο πιο πάνω, στο Επταχώρι, μαίνεται ο πόλεμος. Τα βουνά μας συθέμελα τραντάζονται. Κι είναι βουνά άγρια κι απότομα, χωρίς δρόμους. Πώς θα φτάσουν στα παλικάρια μας τρόφιμα και πολεμοφόδια; Εδώ οι γυναίκες μαγειρεύουμε ό,τι μπορούμε κι ύστερα ζαλικωνόμαστε τα εφόδια και σκαρφαλώνουμε στις ορθοπλαγιές της Πίνδου να βρούμε το στρατό μας. Κρύο, άγρια ζώα, σκληράδα του βουνού, βαριά φορτία, όλα τ' αψηφάμε. Ο νους μας, η καρδιά μας, η ψυχή μας είναι στα παιδιά μας, στα παιδιά της Ελλάδας μας! Δεν θα τους αφήσουμε, ακόμα κι αν πρέπει να συρθούμε στα γόνατα ως να τους βρούμε.

Μάρω απ' τη Λάρισα

Ξεπροβόδισα τα τρία αγόρια μου που 'φυγαν στο μέτωπο. Τους σταύρωσα με την εικόνα της Παναγίας. Κάθε λεπτό τους στέλνω την ευχή και την προσευχή μου! Για νίκη! Άμα γυρίσουν ζωντανοί και νικητές θα κάμω πανηγύρι. Αν μου τους φέρουν λαβωμένους ή νεκρούς, δεν θα φορέσω μαύρα. Θα βγω στην πλατεία και θα φωνάξω: "Τα παιδιά μου είναι ήρωες! Τιμή σ' αυτούς και σε μένα!!!" Τα σπλάχνα μου θα καίγονται, αλλά η ψυχή μου θα σταθεί αντρεία και δυνατή και περήφανη.


Κατερίνα στα Γιάννενα 

Είμαι εθελόντρια νοσοκόμα στο στρατιωτικό νοσοκομείο Ιωαννίνων. Πριν από τον πόλεμο ήμουν κοκέτα και ντελικάτη. Τώρα δεν αναγνωρίζω τον εαυτό μου. Τα μάτια μου είδαν τόσο αίμα και τόσο πόνο που φτάνει για πολλές ζωές. Είδα παλικάρια που τους έκοψαν τα πόδια κι όμως έσκουζαν και βογγούσαν λέγοντας "Τα πόδια μου, αδελφή, πονούν αφόρητα!" Μετά από κάθε μάχη το νοσοκομείο μας γεμίζει με δεκάδες τραυματίες μέσ' στα αίματα, μέσ' στη βρωμιά, μέσ' στην απελπισία! Παναγία μου, πότε θα τελειώσει αυτή η τρέλα του πολέμου!

Δημητράκης στην Αθήνα

Είμαι δέκα χρονών. Ο πατέρας μου δεν γύρισε από το μέτωπο. Ούτε μάθαμε αν σκοτώθηκε και πού. Είμαστε τέσσερα αδέρφια. Η μάνα μας είναι συνέχεια άρρωστη. Το σπίτι μας είναι παγωμένο. Γυρνάω στους δρόμους μήπως βρω κάτι να φάω. Η κοιλιά μου είναι πρησμένη. Τα πόδια μου δεν πάνε. Κρυώνω αφάνταστα. Προσπερνάω ξυλιασμένα πτώματα. Είμαι έτοιμος να σωριαστώ...!




Πόλεμος! Έπος! Νίκες! ΄Ηρωισμός! Η μεγάλη εικόνα! 

Υπάρχουν και οι μικρές εικόνες που είναι γεμάτες πόνο, οδύνη, πένθος, κακουχία, σκληράδα, αλλά και θυσία και προσφορά και φιλοπατρία!

Όλες οι Θερμοπύλες στο διάβα των αιώνων έγιναν θρύλος και τραγούδι και περηφάνεια, αλλά είναι πολύ οδυνηρό το φύλαγμά τους!

Τετάρτη 5 Οκτωβρίου 2022

Ευρυτανία 3

 Δευτέρα 26 Σεπτεμβρίου


Η αναχώρηση έχει οριστεί για τις 9.30. Ετοιμάζουμε βαλίτσες, πρωινό, μια ανεβασμένη πίεση που χρήζει αντιμετωπίσεως. Βρίσκουμε γιατρούς και φάρμακα μεταξύ των συνταξιδιωτών. Όλα καλά.

Αποχαιρετούμε το Καρπενήσι. Είναι περιποιημένη πόλη. Έχει ένα ιδιαίτερο στυλ. Οι δρόμοι της στενοί, δεν επιτρέπουν παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Ακούμε πάλι λίγα ιστορικά. Θυμόμαστε πως από δω καταγόταν ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου, ο Αθανάσιος Καρπενησιώτης, ο Παύλος Μπακογιάννης.

Τώρα πηγαίνουμε νότια. Η διαδρομή είναι πιο ήπια με λιγότερες και μαλακότερες στροφές, αλλά εξαιρετικά όμορφη  κι αυτή. Συναντούμε πολλά χωριά με χαριτωμένους ξενώνες, Κορυσχάδες, Βουτύρο, Κλαυσί, Μικρό Χωριό, Γάβρος, Μεγάλο Χωριό. Μπαίνουμε σιγά-σιγά στη χαράδρα ανάμεσα στην Καλιακούδα και στη Χελιδόνα, όπου ρέει ο Καρπενησιώτης ποταμός. 

Το τοπίο αγριεύει. Οι βράχοι κυριολεκτικά κρέμονται πάνω από τα κεφάλια μας. 

Οι κατολισθήσεις εδώ είναι συνεχείς. Το μαρτυρούν οι σωροί των βράχων δίπλα στο δρόμο, τα χτυπημένα, κατεστραμμένα διαζώματα, ο εκσκαφέας που είναι εδώ παρκαρισμένος, έτοιμος να επέμβει.  Υπάρχει η οδηγία να μην καθυστερούν τα αυτοκίνητα για να μειώνονται οι πιθανότητες δυστυχήματος. Είναι ωστόσο μια συγκλονιστική εμπειρία αυτή η διαδρομή και δεν μπορεί να μην αναλογιστεί κανείς πόσο πιο δύσκολα και επικίνδυνα θα ήταν τα ταξίδια σε εποχές με λιγότερα, μάλλον ανύπαρκτα μέσα. Περνάμε από το σημείο με το πετρόκτιστο εκκλησάκι που είναι γνωστό ως Τα πατήματα της Παναγίας*.  Στο βάθος διακρίνεται το ψηλό ρολόι, σήμα κατατεθέν της Μονής, πάνω στο βράχο και σε λίγο κρυμμένη, κρεμασμένη κι αυτή στο βράχο φανερώνεται η Μονή της Παναγίας της Προυσιώτισσας, της κυράς της Ρούμελης!

Δεν μπορεί παρά να προσέλθει συγκινημένος για προσκύνηση όποιος έχει διαβάσει ή ακούσει την ιστορία της Μονής και πιο συγκεκριμένα την ιστορία της εικόνας. Την παραθέτω στο τέλος δοσμένη κάπως"ανάλαφρα"*.

Προσκυνούμε την Παναγία στο μικρό εκκλησάκι της σπηλιάς. Ένας μοναχός μας διηγείται την ιστορία της Μονής. Τελείται και η Παράκληση στην Παναγία την Προυσιώτισσα. Δυνατές, κατανυκτικές στιγμές. Επισκεπτόμαστε το Αγίασμα και το Σκευοφυλάκιο -όπου μεταξύ των άλλων πολύτιμων εκθεμάτων βλέπουμε και τα όπλα του Καραϊσκάκη- όπως και το Εκθετήριο της Μονής και αναχωρούμε πλήρεις και γαλήνιοι.

Το μεσημεριανό μας φαγητό, λίγο νωρίς σήμερα, θα το βρούμε στο χωριό Γάβρος, στην Ταβέρνα "Το Χαγιάτι". Μόνο τα καλύτερα έχουμε να πούμε όλοι γι' αυτή την ταβέρνα. Εξαιρετικό το στήσιμό της, η τοποθεσία δίπλα στον Καρπενησιώτη, η καλόγουστη διακόσμηση, στο εσωτερικό της ένα ολόκληρο λαογραφικό μουσείο, η προθυμότατη και ταχύτατη εξυπηρέτηση, το εξαιρετικό φαγητό!! Με πολλά αστέρια τη βαθμολογούμε.



Καφές στο πανέμορφο Μεγάλο Χωριό, σε μια καφετέρια με ωραίο μπαλκόνι. Τιμούμε -κάποιοι έστω- και το φημισμένο γαλακτομπούρεκο, κάνουμε τα ψώνια μας, χυλοπίτες, γλυκά, γραβιέρα, μέλι κτλ. και αναχωρούμε. 


Στο Κεφαλόβρυσο αποχαιρετούμε τους φίλους μας, Νίκο και Δέσποινα. Αυτοί θα συνεχίσουν με το ΙΧ τους. Ακούμε και την ιστορία του Μάρκου Μπότσαρη που σκοτώθηκε εδώ στην περίφημη Μάχη του Κεφαλόβρυσου. Αγνός, ωραίος ήρωας, χωρίς σκιές...

Η επιστροφή μας χωρίς απρόοπτα, με τις επιβεβλημένες στάσεις στη Λαμία και τη Λάρισα. Φθάνουμε αισίως στη Θεσσαλονίκη λίγο μετά τις 9.30 ευχαριστούντες Θεώ και όλους τους συντελεστές της όμορφης εκδρομής μας. Μεγάλες ευλογίες, πλούσιες δωρεές, αξέχαστες εικόνες και εμπειρίες. Εις το επανιδείν, φίλες και φίλοι.

Οι εκδρομείς στην Παναγία της Τατάρνας

Απαθανατίζοντας το φανταστικό τοπίο!

Στη Λίμνη των Κρεμαστών

 
 *Παναγία η Προυσιώτισσα

   Μέρες τώρα ο Γεώργιος Καραϊσκάκης ψήνεται στον πυρετό. Παραμιλάει και χάνεται σ' έναν δικό του κόσμο. Τα παλικάρια του τον έχουν ξεγραμμένο. Του έχουν κάνει ό,τι γιατροσόφια ήξεραν. Έφεραν και πρακτικούς γιατρούς. Αλλά καμιά βελτίωση δεν είδαν.
    Απόψε μέσα στο παραμιλητό του φωνάζει την Κυρά. Τα παλικάρια του μπαίνουν στο νόημα και μαζεύονται τριγύρω του. Βγάζουν τα φέσια τους και σταυροκοπιούνται. Γιατί η Κυρά είναι η Παναγιά του Πυρσού ή Προυσού, η Κυρά της Ρούμελης. Κι όπως είναι μαζεμένοι όλοι μαζί την παρακαλούν για τον αρχηγό τους μ' όλη τη δύναμη της ψυχής τους. "Της Ελλάδος απάσης συ προΐστασαι πρόμαχος και τερατουργός εξαισίων τη εκ Προύσσης εικόνι Σου, Πανάχραντε Παρθένε Μαριάμ..." ψάλλει ο Κίτσος που ήταν και ψάλτης στο χωριό του. Ύστερα όλοι ηρεμούν κι ο Καραϊσκάκης βυθίζεται σε ύπνο βαρύ αλλά ήσυχο.
     Την επόμενη μέρα ξυπνά απύρετος και κεφάτος. Με τη βοήθεια του ψυχογιού του, του Δυσσέα, αλλάζει τα ρούχα του, νίβει το πρόσωπό του και στέκεται επιτέλους ορθός μετά από δέκα μέρες πυρετού κι αδυναμίας. Τα παλικάρια του συνάζονται κοντά του έκπληκτα.
     "Είμαι καλά, ωρέ!" τους λέει. "Κι αν θέλετε να μάθετε ήρθε η Κυρά στον ύπνο μου και με δρόσισε και μου πήρε τον πυρετό. Και τώρα θα πάμε να την ευχαριστήσουμε!"
    Με τα παρακάλια των κλεφτών του περιμένει δυο-τρεις ημέρες να πάρει τ' απάνω του κι ύστερα ξεκινούν για τη Μονή της Παναγιάς. Είναι δρόμος δύσκολος σε τραχιά βουνά που μπλέκουν το ένα πάνω στο άλλο και φτιάχνουν τον ορεινό όγκο του Καρπενησιού. Ανάμεσα στην Καλιακούδα και τη Χελιδόνα σε μια χαράδρα αβυσσαλέα στέκει φρουρός ακοίμητος η Παναγιά.


 
     Εξασκημένοι όλοι τους στην πεζοπορία και τη σκληράδα της κλέφτικης ζωής περπατούν με σβελτοσύνη. Απόγευμα, την ώρα του Εσπερινού φθάνουν στο Καθολικό της Μονής. Ακουμπούν τ' άρματα και τις ζώνες τους δίπλα στην είσοδο ξεσκουφώνονται και μπαίνουν και σταυροκοπιώντας γονατίζουν μπροστά στην Κυρά.
     Ο αρχηγός τους τάζει να ντύσει την εικόνα της με χρυσό πουκάμισο και τα παράσημά του να τα "κεντήσει" πάνω του...



Παναγία η Οδηγήτρια είναι ο τύπος της ιερής εικόνας 
Η Παναγία κρατά τον Υιό της και μας Τον δείχνει με το χέρι της,
δηλαδή μας οδηγεί προς Αυτόν.


      Στις 23 Αυγούστου στα Εννιάμερα της Παναγίας πανηγυρίζει το Μοναστήρι του Προυσού. Είναι ένα από τα πιο διάσημα Μοναστήρια της Παναγιάς, το μεγάλο προσκύνημα των Ευρυτάνων, αλλά και των Αιτωλών και των Ακαρνάνων.
      Χτισμένο σε πολύ απόκρημνη πλαγιά της Καλιακούδας, στο Χαλίκι, φιλοξενεί έναν μοναδικό θησαυρό που βρέθηκε εδώ με τρόπο θαυμαστό: την εικόνα της Παναγίας, την οποία κατά την παράδοση ιστόρησε, ζωγράφισε, ο Ευαγγελιστής Λουκάς ο οποίος ήταν ζωγράφος και μας διέσωσε απεικονισμένες τις μορφές της Παναγίας και του Χριστού.
      Αυτή η εικόνα βρισκόταν στην Προύσα της Μικράς Ασίας κι η Παναγιά είχε δώσει τη χάρη της και πολλά θαύματα μαρτυρούνταν από πιστούς προσκυνητές της. Το 829 η Βυζαντινή Αυτοκρατορία σπαράσσεται από τη δεύτερη φάση της Εικονομαχίας. Με απρόσμενα και ανεξήγητα σκληρή διαταγή του Αυτοκράτορα Θεόφιλου καταστρέφονται όσες εικόνες είχαν σωθεί από την πρώτη εικονομαχική επίθεση των Ισαύρων. Χιλιάδες εικονίσματα που είχαν τιμηθεί από τους πιστούς, που είχαν με μεγάλη ευλάβεια προσκυνηθεί, που είχαν αγαπηθεί από τους Χριστιανούς, καίγονται, θρυμματίζονται, ποδοπατιούνται. Κινδυνεύει και η Παναγία των Προυσαέων. Αλλά όταν θέλει ο Κύριος και η Παναγία, οικονομούνται τα πράγματα με τρόπο θαυμαστό.
      Ένα παλικάρι, γόνος πλούσιας και αριστοκρατικής οικογένειας, ευλαβής και πιστός νέος, παίρνει νύχτα την εικόνα και με κίνδυνο της ζωής του την μεταφέρει με τη βοήθεια πιστών υπηρετών του στην Ελλάδα, μακριά από την Πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας, μακριά από την μανία του Θεόφιλου. Αλλά καθ' οδόν, κάπου εκεί στην Καλλίπολη, στα Δαρδανέλια, κατά τρόπο μυστηριώδη η εικόνα εξαφανίζεται.
      Ο νέος απαρηγόρητος συνεχίζει το ταξίδι του και φθάνει στην Υπάτη της Φθιώτιδας όπου και χτίζει ναό αφιερωμένο στην Σοφία του Θεού. Αυτή η εκκλησιά θα γίνει η παρηγοριά του.
      Στο μεταξύ αρκετά πιο νότια, κάτω από το Καρπενήσι, εκεί που τα βουνά πατούν το ένα πάνω στο άλλο,  κι όπου οι γκρεμοί δυσχεραίνουν την πρόσβαση στους ανθρώπους, εκεί όπου τ' αγριοκάτσικα βασιλεύουν, στο βουνό Χαλίκι, ένα τσομπανόπουλο φυλάγει το κοπάδι του. Σουρουπώνει κι είναι ακόμα έξω. Καθώς σαλαγάει τα ζώα του για να γυρίσουν στο χωριό, ανήσυχο γιατί έχει περάσει η ώρα, βλέπει στην απέναντι πλαγιά που είναι όρθια, θαρρείς, κι απροσπέλαστη μια φωτεινή στήλη. Τρίβει τα μάτια του και ξανακοιτά. Η φωτεινή στήλη λάμπει όλο και περισσότερο και ουράνιες μελωδίες γλυκαίνουν την ψυχή του. Σταυροκοπιέται και τρέχει να βρει τον πατέρα του. Γίνεται κι εκείνος μάρτυρας του θαυμάσιου θεάματος. Το άλλο βράδυ έρχονται κι άλλοι τσομπαναραίοι. Φανερώνεται πάλι η φωτεινή στήλη. Την επόμενη ημέρα αποφασίζουν να σκαρφαλώσουν στον απότομο βράχο να ανακαλύψουν τι προκαλεί αυτή τη φωταψία. Ο κόπος και η ευλαβική τους περιέργεια επιβραβεύονται. Οι ταπεινοί βοσκοί της Καλιακούδας, όπως άλλοτε εκείνοι οι ταπεινοί βοσκοί της Βηθλεέμ, αξιώνονται να βρουν μέσα σε μια κόγχη του απότομου βράχου "κουρνιασμένη", λες, μιαν εικόνα της Παναγίας που φεγγοβολάει. Την προσκυνούν βαθιά συγκινημένοι. Την άλλη κιόλας ημέρα αρχίζουν να σκάβουν το βράχο για να δημιουργήσουν ένα πλάτωμα όπου θα φτιάξουν ένα μικρό εκκλησάκι για την Παναγιά, η οποία διάλεξε αυτό το μέρος. Ήρθε στον τόπο τους ποιος ξέρει από πού....
    Στο μεταξύ τα νέα για τη θαυμαστή εύρεση της εικόνας ταξιδεύουν. Από στόμα σε στόμα, από χωριό σε χωριό φθάνουν στην Υπάτη. Ο νέος που είχε φέρει την εικόνα από την Προύσα μαθαίνει για την εύρεση της εικόνας. Αμέσως ξεκινάει για το Χαλίκι. Αναγνωρίζει την εικόνα της Παναγιάς. Είναι αυτή που με τόσο κόπο και κινδύνους είχε διασώσει. Ζητεί να την πάρει στην Υπάτη. Οι τσομπάνηδες αναγκάζονται να συμφωνήσουν μπροστά στην επιμονή του. Ο νέος με τους υπηρέτες του περπατούν βόρεια προς την Υπάτη. Κάποια στιγμή κουρασμένοι από την οδοιπορία βρίσκουν σε ένα ύψωμα του δρόμου ένα ερειπωμένο εκκλησάκι. Τοποθετούν μέσα την εικόνα και κάθονται να ξαποστάσουν. Αποκοιμούνται κι όταν ξυπνούν, η εικόνα είναι άφαντη!!  Ο νεαρός άρχοντας πιστεύει πως οι τσομπάνηδες τους ακολούθησαν και μόλις βρήκαν την ευκαιρία έκλεψαν την εικόνα. Πολύ αναστατωμένος σηκώνει τους υπηρέτες του κι επιστρέφουν πίσω προς το Χαλίκι για να ζητήσει το λόγο και την εικόνα. Τότε όμως ακούστηκε μια γλυκιά γυναικεία φωνή να του λέει: « Ω νέε μου, πήγαινε στο καλό, διότι εγώ αναπαύομαι καλύτερα σ' αυτούς τους άγριους και ορεινούς τόπους με απλοϊκούς βοσκούς παρά σε μεγαλουπόλεις με πλούσιους άρχοντες. Αν θέλεις να μείνεις μαζί μου έλα και θα 'ναι και για καλό σου! » και ξαφνικά πάνω στο βουνό δημιουργήθηκε το τύπωμα της Παναγίας μια τρύπα στην κορυφή του βουνού σε μέγεθος ίση με την εικόνα και πάνω στους βράχους μέχρι το ύψος της πλαγιάς εμφανίστηκαν αποτυπώματα ανθρωπίνου πέλματος. Περπάτησε δηλαδή η Παναγία προς την κορυφή του βουνού διαπερνώντας το για να φτάσει και πάλι στην θέση όπου αυτή διάλεξε να γίνει το μόνιμο κατοικητήριό της εδώ και χίλια περίπου έτη. 
    

    Περνούν λίγες ημέρες. Η εικόνα είναι άφαντη. Το βράδυ της 22ας προς 23η Αυγούστου, ξημερώνοντας τα Εννιάμερα της Παναγιάς, ο βράχος όπου είχε πρωτοβρεθεί το εικόνισμα φωτίζεται λαμπρά. Όλοι οι κάτοικοι της γύρω περιοχής οι οποίοι με αγωνία περίμεναν την εμφάνιση της Παναγίας δοξάζουν το Θεό και τη χάρη Της κι αποφασίζουν να κρατήσουν για πάντα την Παναγία εδώ, στον απόκρημνο τόπο που αυτή διάλεξε χτίζοντάς της εκκλησιά και Μοναστήρι. Ο νέος που την είχε σώσει από την μανία του Θεόφιλου πληροφορείται τα νέα, εγκαταλείπει τα εγκόσμια και κείρεται μοναχός με το όνομα Διονύσιος. Μένει μέχρι το θάνατό του εκεί στο Μοναστήρι, δίπλα στην Παναγιά.


   Εκατοντάδες μοναχοί στο πέρασμα των χρόνων και των αιώνων μόνασαν και κοπίασαν για την αγιότητα στον ευλογημένο αυτόν τόπο. Εκτός από το εκκλησάκι της Παναγίας χτίστηκαν κελιά και ξενώνες και τράπεζα και αποθήκες. Ένα μεγάλο συγκρότημα δημιουργήθηκε κι έγινε κέντρο πνευματικό, μια φωτεινή άσβεστη λαμπάδα.
    Στα χρόνια του Αγώνα του '21 εδώ ήταν το στρατηγείο των οπλαρχηγών της Ρούμελης.
    Ο Λάμπρος Κατσώνης, ο Μάρκος Μπότσαρης, ο Γεώργιος Καραϊσκάκης κατέφευγαν εδώ με τα παλικάρια τους. Όπως είδαμε ο Καραϊσκάκης ευγνώμων προς την Παναγία που τον εθεράπευσε από τις θέρμες της δώρισε το χρυσασημένιο της πουκάμισο. Μάλιστα τα παράσημά του έγιναν στολίδια πάνω σ' αυτό το πουκάμισο.  Ήταν η Κυρά του, η αγαπημένη του. Στο Σκευοφυλάκιο της Μονής φυλάσσεται μέχρι σήμερα όλος ο οπλισμός του. Έχτισε μάλιστα και δυο πύργους για να προστατεύει τη Μονή από ληστρικές επιδρομές.

   Στο ιστορικό της μονής αναφέρεται ότι επί τουρκοκρατίας καταστράφηκε πολλές φορές. 
   Η τελευταία όμως καταστροφή, που μετέβαλε τα κτίρια σε σωρούς ερειπίων, έγινε το 1944 μ.Χ. από τους Γερμανούς. Μετά την καταστροφή των κτισμάτων, ένας αξιωματικός θέλησε να κάψει και την εκκλησία. Προσπάθησε πολλές φορές, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Ενώ λοιπόν στεκόταν απ'  έξω κι έδινε διαταγές, τιμωρήθηκε παραδειγματικά από το χέρι της Παναγίας. Μια αόρατη δύναμη τον έριξε με ορμή πάνω στο πλακόστρωτο. Το χτύπημα ήταν δυνατό, και ο Γερμανός ανίκανος να σηκωθεί. Τον σήκωσαν οι στρατιώτες του και τον έβαλαν πάνω σε ζώο για να τον μεταφέρουν στο Αγρίνιο. Ο ναός παρέμεινε αβλαβής, όπως είχε διασωθεί ακέραιος δια μέσου των αιώνων.

   Πέρασαν άλλα τέσσερα χρόνια. Ο εμφύλιος πόλεμος μαίνεται τώρα στην ελληνική ύπαιθρο. Οι κάτοικοι της Ευρυτανίας και ορεινής Ναυπακτίας εγκαταλείπουν τα χωριά τους και καταφεύγουν για ασφάλεια σε άλλα μέρη της Ελλάδος. Τους ακολουθεί και η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Μεταφέρεται από τους μοναχούς του Προυσού στη Ακρόπολη της Ναυπάκτου. Το μοναστήρι παραμένει τελείως έρημο.

   Ύστερα από καιρό αρχίζουν οι επιχειρήσεις του στρατού. Η Ενάτη μεραρχία αναλαμβάνει εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στην Ευρυτανία. Μερικά τμήματα περνούν από τον Προυσό. Κάποιοι αξιωματικοί και στρατιώτες πλησιάζουν στη σκοτεινή εκκλησούλα της σπηλιάς και μπαίνουν για να προσκυνήσουν. Αντικρίζουν ένα παράδοξο θέαμα: Μπροστά το τέμπλο, στ' αριστερά της ωραίας πύλης, το καντήλι είναι αναμμένο και μια καλόγρια γονατιστή. Οι στρατιώτες απορούν. Πώς ζει αυτή η μοναχή εδώ, τη στιγμή που όλη η Ευρυτανία είναι τελείως έρημη από κατοίκους; Πώς συντηρείται, τι τρώει, πού βρίσκει λάδι για το καντήλι; Την ερωτούν λοιπόν, κι εκείνη σεμνά και πονεμένα τους απαντά: «Παιδιά μου, ζω εδώ μοναχή μου δυόμισι τώρα χρόνια. Για τη δική μου ζωή δεν χρειάζεται φαγητό και ψωμί. Μου αρκεί ότι έχω το καντήλι μου αναμμένο». Οι στρατιώτες, κουρασμένοι από τις επιχειρήσεις και βιαστικοί να φύγουν, δεν δίνουν προσοχή στα λόγια της.
   Την επομένη όμως, καθώς φέρνουν στη μνήμη τους τα γεγονότα της προηγούμενης ημέρας καταλαβαίνουν  πως πρόκειται για κάτι θαυμαστό. Όταν φθάνουν στη Ναύπακτο επισκέπτονται τον Μητροπολίτη Ναυπακτίας και Ευρυτανίας Χριστόφορο. Τους υποδέχεται με αγάπη και τους ακούει συγκινημένος. «Ο ναός, που επισκεφθήκατε, ανήκει στην έρημη τώρα ιερά Μονή Προυσιώτισσας, της οποίας η θαυματουργή εικόνα βρίσκεται πάνω από δύο χρόνια εδώ, στο παρεκκλήσι της μητροπόλεως μας, στον άγιο Διονύσιο. Πηγαίνετε να την προσκυνήσετε, και θα καταλάβετε». 

   Οι στρατιώτες με τους αξιωματικούς του πράγματι πηγαίνουν στον Άγιο Διονύσιο. Κι εκεί καθώς σκύβουν να προσκυνήσουν την εικόνα της Θεομήτορος, την Οδηγήτρια, την Προυσιώτισσα αναγνωρίζουν στο πρόσωπό της τη μοναχή που είχαν συναντήσει στο εκκλησάκι της σπηλιάς!!!!
   *Άπειρα τα θαύματα της Παναγίας μας! Απροσμέτρητη η αγάπη της για την Ελλάδα μας. Κάθε σπιθαμή της γης μας είναι ευλογημένη από την Παναγιά μας.
    Ας την παρακαλέσουμε θερμά να πρεσβεύει για την Ελλάδα μας. 
    Ας γίνει η Οδηγήτρια του λαού μας για να βγούμε με τη βοήθειά της από τα αδιέξοδα και τις τεράστιες δυσκολίες μας!!!

Η λίστα των εκδρομέων

σε τυχαία σειρά!